Polska Amazonia

Polska Amazonia ...

Patrząc na mapę gminy Choroszcz łatwo zauważyć gęstą sieć odnóg i starorzeczy Narwi ciągnących się od Izbiszcz aż po Puszczany. To fragment bagiennej doliny Narwi, którą tworzy sieć wielokorytowej rzeki kształtowanej i wzbogacanej od tysiącleci poprzez wiosenne zalewy spływających wód roztopowych. Taki układ stosunków wodnych wynika z faktu, że rzeka przecina tu kilka ciągów wyniesień morenowych z okresu zlodowacenia środkowopolskiego. Wyniesienia te biegną poprzecznie w stosunku do osi doliny, czego efektem jest zwrot biegu rzeki z zachodniego pod Izbiszczami na wschodni pod Fankami i Rogowem, tak aby pod Żółtkami Narew zmieniła bieg na północny. W dnie doliny występują przełomy z progami hamujące przepływ wód, jak również baseny z dnem znacznie obniżonym w porównaniu do rozdzielających je progów. Baseny te są więc miejscem gromadzenia się wód rzecznych i gruntowych co jest przyczyną zabagnienia i akumulacji torfu.

Ten tworzony przez tysiąclecia układ hydrologiczny został częściowo zniszczony w wyniku przeprowadzonej na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych regulacji Narwi. Wyprostowanie koryta, jego poszerzenie i pogłębienie oraz odcięcie licznych starorzeczy, spowodowały radykalne zmiany środowiska poprzez drastyczne obniżenie stanów wody w rzece i na terenach przyległych. Od tego czasu bagienna dolina Narwi zostaje niejako uszczuplona o zmeliorowaną część między Rzędzinami a ujściem Śliny. Na miejscu mokradeł powstały ekstensywnie użytkowane łąki. Niestety znaczna ich część poprzez nadmierne osuszenie w ciągu kolejnych lat stale ulega degradacji a nawet zniszczeniu w wyniku pożarów. Wymieniony obszar ciągnący się w dół rzeki od grądu Sosnowiec na terenie wsi Pańki wymaga renaturalizacji, która przywróci dawne stosunki wodne.

Od kilku lat czynione są starania administracji Narwiańskiego Parku Narodowego i organizacji ochrony ptaków polegające na wykupieniu terenów i wykonaniu przetamowań głównego kanału rzeki oraz udrożnienie odciętych, wysychających starorzeczy. Działania te dawniej nieakceptowane przez rolników dzisiaj znajdują poparcie wśród właścicieli, którzy widząc postępującą degradację nadmiernie osuszonych obszarów w dolinie pod Ruszczanami, Rogowem czy Rzędzianami decydują się na sprzedaż swoich działek w dolinie na cele ochrony przyrody.

Pomniki przyrody na terenie gminy Choroszcz

Na terenie gminy Choroszcz istnieje 11 pomników przyrody, odznaczających się wśród innych tworów przyrody sędziwym wiekiem, okazałością rozmiarów, posiadających wartość kulturową, historyczną, estetyczną i krajobrazową. Poniżej przedstawiamy wykaz pomników przyrody w gminie Choroszcz:

Andrzej Grygoruk